Η Merkel αποχωρεί

Της Dafna Maor

Η Angela Merkel εξελέγη Καγκελάριος το 2005. Η επιτυχία της Γερμανίας καθώς και το ευγενικό πλην αυταρχικό προσωπικό της στυλ της έχουν χαρίσει μια θέση μεταξύ των πλέον σημαντικών ηγετών της εποχής μας. Μάλλον, όμως, δε θα μείνει στην ιστορία ως μια από τις σπουδαίες πολιτικές μορφές του 21ου αιώνα. Αν μη τι άλλο είναι ένα κειμήλιο του 20ου, μιας περιόδου που χαρακτηριστηκε από ευημερία κι εξάπλωση της δημοκρατίας.

Τη Δευτέρα η Merkel σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής εκμοντερνισμού, σταθερότητας και προσδοκιών ενότητας. Ενημέρωσε τους συναδέλφους της στο CDU -το χριστιανοδημοκρατικό κόμμα- πως δε θα θέσει υποψηφιότητα για την ηγεσία του κόμματος και πως θα αποχωρήσει, αφού ολοκληρώσει τη θητεία της το 2021. Την ίδια στιγμή που στη Βραζιλία εκλέγεται ένας ακροδεξιός πολιτικός, ο Jair Bolsonaro, του οποίου οι πολιτικές απόψεις δε θα μπορούσαν να είναι περισσότερο διαφορετικές από τις δικές της.

Η Merkel ηγήθηκε του CDU, ένα τυπικό κεντροδεξιό κόμμα που πιστεύει εξίσου στην ελεύθερη -ιδιωτική- πρωτοβουλία όσο και στις κοινωνικές δικλείδες ασφαλείας. Ηγήθηκε του εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Πιστεύει στην παγκοσμιοποίηση και στην οικονομική συνεργασία ως βάσεις για την επίτευξη ειρήνης μεταξύ των λαών. Πιστεύει στις χριστιανικές-γερμανικές αξίες της σκληρής δουλειάς και της τήρησης των συμφωνημένων. Το κόμμα της συνέχισε την παράδοση της εξιλέωσης για το Ολοκαύτωμα κι άνοιξε τα σύνορά της χώρας στους πρόσφυγες.

Η ανακοίνωσή της δε συνεπάγεται με την άμεση αποχώρησή της. Απλώς αποδεικνύει την πρόθεσή της να μη θέσει υποψηφιότητα στις γενικές εκλογές του 2021.

Στην πραγματικότητα είχε εξετάσει το ενδεχόμενο να αποσυρθεί νωρίτερα. Η εκλογή του Donald Trump, ωστόσο, την ανάγκασε να θυμηθεί την υποχρέωσή της να συμπεριφερθεί ως ο υπεύθυνος ενήλικας στο νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται από αυτόν τον οπωσδήποτε διαφορετικό Πρόεδρο. Τουλάχιστον αυτό υποστηρίζει ο Ben Rhodes, Αμερικανός πρώην Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας, στο βιβλίο του αναφερόμενος σε μια συζήτηση μεταξύ της Γερμανίδας Καγκελαρίου και του τέως Αμερικανού Προέδρου, Barack Obama.

«Τώρα είναι μόνη της» σχολίασε ο Obama, σύμφωνα με τον Ben Rhodes.

Φαίνεται, λοιπόν, πως η Merkel κέρδισε μια τέταρτη -τελευταία- θητεία. Αν κι η ανακοίνωσή της δεν ξάφνιασε κανέναν, συνεχίζει ακόμη να σοκάρει.

Υπό τη Merkel η Γερμανία επιβίωσε της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και της επακόλουθης ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, που απείλησε την ίδια την ύπαρξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμα κι έτσι όμως το άστρο της Γερμανίδας Καγκελαρίου έχει σβήσει. Πριν από δυο εβδομάδες στις τοπικές εκλογές στη Βαυαρία και στην Έσση, το CDU και ο κυβερνητικός του εταίρος CSU κατατροπώθηκαν από τους Οικολόγους και το εθνικιστικό AFD, κόμματα των άκρων και τα δύο.

Η θέση της στο Βερολίνο είχε τεθεί σε κίνδυνο ακόμη νωρίτερα. Ο Horst Seehofer, ηγέτης του CSU κι Υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας, συγκρούστηκε έντονα μαζί της για το ζήτημα των προσφύγων, απειλώντας να παραιτηθεί. Η Merkel προκειμένου να κρατήσει ανέπαφο τον κυβερνητικό συνασπισμό συμφώνησε να αλλάξει την φιλελεύθερη μεταναστευτική πολιτικής της Γερμανίας, γυρνώντας την πλάτη στην -προ 3ετίας- δική της πολιτική των ανοιχτών συνόρων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση κι η Ευρωζώνη τα πήγαν μάλλον καλά. Σύννεφα, όμως, φάνηκαν σύντομα στον ορίζοντα. Η πόλωση κι ο συντηρητισμός αφυπνίστηκαν σταδιακά από το 2014, καθώς καραβάνια προσφύγων από την Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Ασία άρχισαν να φτάνουν στην Ευρώπη.

Παράλληλα, δυσαρέσκεια προκάλεσε η δρακόντεια και άκαμπτη πολιτική της Merkel απέναντι στα πληγέντα από την κρίση χρέους ευρωπαϊκά κράτη, απαιτώντας θυσίες από τους φορολογούμενους. Η Ελλάδα ακροβατώντας στο χείλος της καταστροφής, δυσλειτουργώντας σε κυβερνητικό και αστικό επίπεδο, έγινε το πικρό παράδειγμα για τις υπόλοιπες χώρες. Έχασε de facto την κυριαρχία της από γραφειοκράτες στη Φρανκφούρτη (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), το Βερολίνο (γερμανική κυβέρνηση), τις Βρυξέλλες (Commission) και την Ουάσινγκτον (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο).

Τα ζητήματα κυριαρχίας και οικονομικής ύφεσης αποτέλεσαν πρόσφορο έδαφος για τη δυσφορία που σύντομα μετατράπηκε κοχλάζουσα οργή. Όταν η Merkel άνοιξε τα γερμανικά σύνορα, άναψε μια φωτιά, που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτό προκάλεσε την άνοδο των εθνικιστικών κομμάτων, όπως τη League στην Ιταλία, τους υποστηρικτές του BRexit στο Ηνωμένο Βασίλειο και τους εθνικιστές πολιτικούς, που αποσαρθρώνουν τη δημοκρατία στην Πολωνία και στην Ουγγαρία.

Όπως πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες έτσι κι η Merkel είναι παιδί της παγκόσμιας τάξης όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέρη μιας ελίτ, που υποστήριζε τα πλεονεκτήματα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος για τα πεδία του περιβάλλοντος, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του ανταγωνισμού και της προστασίας του καταναλωτή. Όντας ευκατάστατοι δεν χρειάστηκε ποτέ να αγωνιστούν για την επιβίωσή τους. Δε χρειάστηκε να περιμένουν στην ουρά ενός συσσιτίου ή να μείνουν σε μια παραμελημένη κι επικίνδυνη δημόσια δομή στέγασης. Εκείνοι και τα παιδιά τους δε χρειάστηκε να πάνε σε κατώτερου επιπέδου σχολεία ή να συμμορφωθούν με τη σαρία, όπως συμβαίνει σε μερικά ιδιωτικά σχολεία στη Βρετανία.

Οι μετανάστες αποτέλεσαν ένα σημείο ανάφλεξης για τους λαϊκιστές ηγέτες. Βοήθησαν πολιτικούς ως τον Matteo Salvini της ακροδεξιάς League. Τα ίδια καραβάνια προσφύγων χρησιμοποιεί ο Donald Trump για να κινητοποιήσει τη βάση του εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών. Εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως αισθάνονται πως οι παραδοσιακοί, μετριοπαθείς ηγέτες τους απλώς δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες που διαμορφώνονται ή να καταλάβουν τους φόβους τους, ενώ συνεχίζουν να προωθούν πολιτικές που ευνοούν τους πλούσιους και τους ισχυρούς.

Τα λάθη κι οι παραλείψεις της Merkel θα χρωματίσουν το κληροδότημά της. Είχε μια αξιοθαύμαστη πορεία κι ήταν υπεύθυνη για μια σειρά σημαντικών πολιτικών επιτυχιών. Η Γερμανία βγήκε από την κρίση σε καλύτερη κατάσταση από ότι μπήκε. Εξασφάλισε την ευημερία της χώρας της. Αλλά οι κανόνες στην πολιτική αρένα αλλάζουν, όπως φαίνεται από τους πολέμους που διεξάγει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο ηγέτης του Ελευθέρου Κόσμου Donald Trump, που δε διστάζει να προσβάλλει τους πολίτες της ίδιας της χώρας του. Δείτε τη Βραζιλία, που ο Jair Bolsonaro προτιμά τη δικτατορία και κάνει έκκληση για εμφύλιο. Αν μερικοί αθώοι πεθάνουν, δεν πειράζει. Και καλύτερα ας μην θίξουμε το ζήτημα της απέχθειάς του για γυναίκες, ομοφυλόφιλους, ιθαγενείς και άλλους.

Όταν η Merkel τελικά αποσυρθεί, θα μπορούσε να αντικατασταθεί από μια νεότερη εκδοχή της, κάποιον μετριοπαθή πλην όμως αποφασιστικό, όχι υπερβολικά συντηρητικό, δημοκράτη κι ουμανιστή. Αλλά μέχρι το 2021 η Γερμανία θα είναι μια πολύ διαφορετική χώρα. Είναι τρομακτικό το ενδεχόμενο η Γερμανία να κυβερνηθεί από αυτούς που το βασικό τους ταλέντο είναι να προκαλούν κοινωνική αναταραχή, υποστηρικτές της δικτατορίας σαν τον Bolsonaro ή τον Salvini. Αυτή η πιθανότητα δεν γίνεται να αποκλειστεί, όπως δεν αποκλείστηκε η πιθανότητα οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν για Πρόεδρο μια τηλεοπτική persona ή οι Βρετανοί να εγκαταλείπουν την κοινή τους λογική και να ψηφίζουν υπέρ της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Απόδοση-επιμέλεια κειμένου: Μάριος-Ανέστης Καϊτάζης

Αρχική δημοσίευση: Maor, D. (2018) “Merkel Bows Out as the Far-right Slices Through the Western Consensus for Unity”, Haaretz, 30 Οκτωβρίου. Διαθέσιμο στο: https://www.haaretz.com/world-news/europe/.premium-merkel-bows-out-as-the-far-right-slices-through-the-western-consensus-1.6609347?fbclid=IwAR1RpztrBh392ttiHr5KtlXawRYIfIE3FyI-qb5OrkNeYef00WqZJGmkAh4 (Ανακτήθηκε 30 Οκτωβρίου 2018)

Αρχική δημοσίευση φωτογραφίας σε: https://www.thenational.ae/world/europe/angela-merkel-under-pressure-to-forge-new-german-direction-1.707648 (Angela Merkel: Eyes right? Dario Pignatelli/Bloomberg)

*Δήλωση αποποίησης πνευματικών δικαιωμάτων της φωτογραφίας βάσει του άρθρου 25 «χρήση για λόγους ενημέρωσης» του Ν. 2121/1993 περί πνευματικής ιδιοκτησίας, συγγενικών δικαιωμάτων και πολιτιστικών θεμάτων

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s