Ο Putin δεν είναι ιδιοφυία

«Υπάρχουν δύο απολύτως γνωστά ιστορικά πειράματα στον κόσμο: η Ανατολική και Δυτική Γερμανία κι η Βόρεια κι η Νότια Κορέα. Τώρα, αυτές είναι περιπτώσεις, που όλοι μπορούν να δουν!» Έτσι είπε ο Ρώσος Πρόεδρος, Vladimir Putin, σε ομιλία του στη Duma το 2012.

Ως πρώην επιχειρησιακός πράκτορας της KGB στην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία ο Putin ήξερε πολύ καλά για τι πράγμα μιλούσε. Ο κομμουνισμός ήταν μια «ιστορική ματαιότητα» εξήγησε στη συνέχεια. «Ο κομμουνισμός κι η εξουσία των Σοβιετικών δεν έκαναν τη Ρωσία μια ευημερούσα χώρα.» Η βασική τους κληρονομιά, πρόσθεσε, ήταν «η καταδίκη της χώρας μας να μείνει σταθερά πίσω από τις οικονομικά αναπτυγμένες χώρες. Ήταν ένα αδιέξοδο, μακριά από το κυρίαρχο ρεύμα των παγκόσμιων πολιτισμών.»

Ωστόσο, η Ρωσία μένει και σήμερα σταθερά πίσω από τις οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες και ο Ρώσος Πρόεδρος δεν κάνει τίποτα για αυτό. Πρόσφατα, ο Putin ξεπέρασε τον Leonid Brezhnev ως ο μακροβιότερος πολιτικός ηγέτης της Ρωσίας από την εποχή του Joseph Stalin. Οι επιδόσεις του στην οικονομία, που συνδυάζουν την σταθερότητα με τη στασιμότητα, θυμίζουν επίσης όλο και περισσότερο εκείνες του Brezhnev.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια απέδειξαν πως η οικονομία της Ρωσίας μπορεί να επιβιώσει από βάναυσες κρίσεις, συμπεριλαμβανομένων της πτώσης της τιμής του πετρελαίου το 2014 και τις επακόλουθες δυτικές κυρώσεις προς τις ρωσικές τράπεζες κι εταιρείες ενέργειας.
Αλλά, τα τελευταία τέσσερα χρόνια ανέδειξαν επίσης το πόσο απίθανη είναι η επιστροφή στην ταχεία ανάπτυξη.

Το 2017 η οικονομία της Ρωσίας αυξήθηκε κατά 1,4%, σημαντικά πιο λίγο από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την ευρωζώνη. Αναμένεται να επιβραδύνει ακόμα περισσότερο το 2018, λόγω των κυρώσεων, των χαμηλών τιμών πετρελαίου και της μακροχρόνιας έλλειψης επενδύσεων.

Η Ρωσία είναι πολύ φτωχότερη από τους δυτικούς αντιπάλους της, επομένως θα έπρεπε να αναπτύσσεται πολύ γρηγορότερα από εκείνους. Αλλά, τον τελευταίο χρόνο η Ρωσία ήταν μεταξύ των πιο αργά αναπτυσσόμενων κρατών στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη, υστερώντας σημαντικά από τους γείτονές της, όπως η Πολωνία κι η Ρουμανία. Και δεν τίθεται καν μέτρο σύγκρισης με την Ασία.

«Απλώς περιμένετε μέχρι μετά τις εκλογές» υπόσχονταν κάποιοι Ρώσοι, προβλέποντας πως ο Putin θα εφάρμοζε σκληρές, αλλά αναγκαίες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, μετά την ασφαλή επανεκλογή του. Αυτό φαντάζει μάλλον απίθανο.

Πράγματι, Ρώσοι οικονομολόγοι, πολιτικοί κι ηγέτες των επιχειρήσεων εκπονούν μεγαλεπήβολα σχέδια την αναζωογόνηση της εθνικής οικονομίας. Υπάρχουν δύο μεγάλες σχολές σκέψης.

Ο πρώην Υπουργός Οικονομικών, Alexei Kudrin, ο οποίος έχει συνεργαστεί με τον Putin από την εποχή τους στην Αγία Πετρούπολη τη δεκαετία του ’90, έχει μια σειρά προτάσεων για την φιλελευθεροποίηση της οικονομίας και την επένδυση στον πληθυσμό της χώρας.

Ο Kudrin υποστηρίζει πως το επιχειρηματικό κλίμα στη Ρωσία -στο οποίο οι ιδιωτικές επιχειρήσεις απαλλοτριώνονται από την κυβέρνηση κι οι επιχειρηματίες εγκλωβίζονται από τη γραφειοκρατία- αποτρέπει τις επενδύσεις, που η χώρα έχει ανάγκη για να τονωθεί η ανάπτυξη.

Αντί να ξοδεύονται χρήματα στις στρατιωτικές υπηρεσίες και στις υπηρεσίες πληροφοριών -οι οποίες τα τελευταία χρόνια κολυμπούν στα κεφάλαια- ο Kudrin συνηγορεί υπέρ των στοχευμένων δαπανών στην υγεία και στην παιδεία, βοηθώντας έτσι τους Ρώσους να εργαστούν περισσότερο, δίνοντας τους τις δεξιότητες για να κερδίζουν μεγαλύτερους μισθούς.

Ενώ, ο Kudrin κι οι σύμμαχοί του πιστεύουν πως η Ρωσία μπορεί να προσεγγίσει επενδύσεις μονάχα αν κάνει την οικονομία της πιο ελκυστική στον ιδιωτικό τομέα, ένα εναλλακτικό στρατόπεδο πιστεύει πως η ίδια η ρωσική κυβέρνηση πρέπει να επενδύσει περισσότερα.

Ο Ρώσος πολιτικός, Boris Titov, για παράδειγμα, προέτρεψε την κυβέρνηση να μειώσει έντονα τα επιτόκια, καθιστώντας φθηνότερο τον δανεισμό για τις εταιρείες. Ακόμα, θέλει η κυβέρνηση να χορηγήσει δάνεια σε εταιρείες και να επενδύσει άμεσα στη βιομηχανία. Οι εκκλήσεις του Titov για κρατικές επενδύσεις βρίσκουν πολλούς υποστηρικτές μεταξύ των βιομηχάνων, που θα επωφελούνταν από την κυβερνητική παροχή πίστωσης.

Αν υιοθετηθούν οι προτάσεις του Titov, ο πληθωρισμός στην Ρωσία θα έφτανε στα ύψη, ενώ θα κατρακυλούσε το ρούβλι. Οι ιδέες του Kudrin για την βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, και τις επενδύσεις την υγεία και την παιδεία είναι πολύ πιο λογικές. Αλλά, καμία σειρά προτάσεων δε θα υιοθετηθεί, αφού όλες έρχονται σε αντίθεση με μια βασική αρχή των οικονομικών κατά τον Putin (Putinomics), δηλαδή το σύνολο των οικονομικών πολιτικών, που κράτησαν τον Putin στην εξουσία για σχεδόν δύο δεκαετίες.

Ο Putin έχει αναπτύξει μια τριπλή οικονομική στρατηγική, που το επέτρεψε να διατηρήσει την εξουσία. Πρώτον, διατήρηση της μακρο-οικονομικής σταθερότητας με κάθε κόστος, επιδιώκοντας χαμηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και χαμηλό πληθωρισμό ακόμα κι εις βάρος της ανάπτυξης. Δεύτερον, χρήση του δικτύου κοινωνικής ασφάλειας για την εξαγορά υποστήριξης από πολιτικά ισχυρές ομάδες -κυρίως των συνταξιούχων- αντί των επενδύσεων για το μέλλον. Τρίτον, ανοχή των ιδιωτικών επιχειρήσεων μόνο σε «μη στρατηγικούς» τομείς, αφήνοντας στον κρατικό έλεγχο πεδία όπως τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή η ενέργεια, όπου η επιχειρηματικότητα κι η πολιτική διασταυρώνονται.

Το Κρεμλίνο αντιλαμβάνεται πως η διατήρηση των τρεχουσών πολιτικών θα κρατήσει τη Ρωσία σταθερή, αλλά στάσιμη, με ελάχιστες επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις κι υπερβολικά έξοδα σε σπάταλες και διεφθαρμένες κρατικές εταιρείες. Η οικονομική ανάπτυξη θα περιοριστεί περί του 2% ετησίως.

Από την οπτική του Putin, η οικονομική στασιμότητα είναι ανεκτή. Έχει τα απαιτούμενα εργαλεία για να παραμείνει στην εξουσία. Σε αντίθεση με τις μεγάλες αλλαγές στην οικονομική πολιτική, που ενδεχομένως θα εξόργιζαν κοινωνικές ομάδες με σημαντική πολιτική επιρροή και θα χαλάρωναν την επιρροή του Κρεμλίνου στη ρωσική πολιτική.

Οι προτάσεις του Titov για άμεσες κρατικές επενδύσεις στη βιομηχανία είναι απίθανο να κερδίσουν την εύνοια του Κρεμλίνου. Ο Putin έχει οικοδομήσει την πολιτική του φήμη ως πάροχος σταθερότητας (πολιτικής και μακρο-οικονομικής σταθερότητας). Έχει περιορίσει το εξωτερικό χρέος της Ρωσίας, έχει μειώσει το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού και έχει διατηρήσει σε χαμηλά επίπεδα τον πληθωρισμό. Τα σχέδια του Titov για αύξηση των κυβερνητικών δαπανών στη βιομηχανία, είτε αυξάνοντας το εξωτερικό χρέος, είτε αυξάνοντας τον πληθωρισμό, θα υπονόμευαν τη σταθερότητα, που εξασφάλισε με τόσο κόπο.

Ίσως να υπάρχει μια πιθανότητα, εφαρμόζοντας τις προτάσεις του Titov, να διπλασιαστεί ο ρυθμός αύξησης του ρωσικού Α.Ε.Π. όπως ο ίδιος υπόσχεται. Όμως, υπάρχει και μια πιθανότητα να ενισχυθεί ο πληθωρισμός ή να κατρακυλήσει η αξία του νομίσματος. Αν η μετεκλογική οικονομική μεταρρύθμιση του Putin είχε τέτοια αποτελέσματα, οι Ρώσοι δε θα είχαν κάποιον άλλον να κατηγορήσουν παρά εκείνον. Επομένως, γιατί να πάρει το ρίσκο, όταν το status quo είναι βιώσιμο;

Για το Κρεμλίνο οι προτάσεις του Kudrin για αύξηση των δαπανών σε υγεία και παιδεία, περικοπές στις υπηρεσίες ασφαλείας και βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος είναι εξίσου προβληματικές.

Σε οικονομικούς όρους, φυσικά, πρόκειται για καλύτερες ιδέες συγκριτικά με του Titov. Ο μέσος Ρώσος πιθανότατα θα εκτιμούσε περισσότερες κοινωνικές δαπάνες ειδικά μετά από πολλά χρόνια λιτότητας. Και ποιος θα μπορούσε να διαφωνήσει με ένα βελτιωμένο επιχειρηματικό κλίμα;

Λοιπόν, ίσως θα μπορούσε ο πολιτικός συνασπισμός του Putin. Σκεφτείτε τις κοινωνικές ομάδες στη ρωσική πολιτική, που υποστηρίζουν περισσότερο τον Πρόεδρο. Η υποστήριξη από τις μεσαίες αστικές τάξεις είναι χλιαρή. Αλλά, ο Putin διατηρεί ισχυρή υποστήριξη από τις υπηρεσίες ασφάλειας, το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα και τις κρατικές εταιρείες, που ελέγχουν περίπου τα 2/3 της ρωσικής οικονομίας.

Οι προτάσεις του Kudrin για μετατόπιση των δαπανών από τις υπηρεσίες ασφάλειας και τον στρατό στην υγεία και στην παιδεία θα μπορούσαν να βλάψουν μια βασική συνιστώσα του πολιτικού συνασπισμού του Putin.

Οι υψηλές στρατιωτικές δαπάνες δεν είναι σημαντικές μόνο για τη χρηματοδότηση των πολέμων της Ρωσίας σε ξένο έδαφος. Παρέχει εργασία στους εργάτες των στρατιωτικών βιομηχανιών, που δεν έχουν άλλη ελπίδα επιβίωσης από την αγορά στρατιωτικού υλικού από το Κρεμλίνο και μάλιστα σε γενναιόδωρες τιμές. Ακόμα κι αν η Ρωσία αποφάσιζε να τερματίσει τους πολέμους σε Συρία κι Ουκρανία, οι περικοπές στις στρατιωτικές δαπάνες θα οδηγούσαν κατά πάσα πιθανότητα σε απολύσεις -κοινωνική αναταραχή- στις πόλεις, που εξαρτώνται οικονομικά από τις αμυντικές δαπάνες.

Η πολιτική αναγκαιότητα επιτάσσει πως η Ρωσία δε θα περικόψει σημαντικά τον στρατιωτικό προϋπολογισμό της.

Αλλά, ακόμα κι αν δε μειωθεί ο αμυντικός προϋπολογισμός, σίγουρα η βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος είναι ένα βήμα χωρίς κόστος για το Κρεμλίνο. Μετά βίας.

Η μείωση της ισχύος των μονοπωλίων, για παράδειγμα, ή η απαγόρευση αλλοτρίωσης ανταγωνιστών του ιδιωτικού τομέα από τις κρατικές επιχειρήσεις απειλεί το επιχειρηματικό μοντέλο των μεγαλύτερων ρωσικών εταιριών, που είναι βασικοί υποστηρικτές της κυβερνούσας πολιτικής ελίτ. Η μείωση της διαφθοράς κι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας μπορεί να ακούγεται εύκολη, αλλά θα έπληττε μερικούς από τους βασικούς υποστηρικτές του Putin.

Επομένως, όταν ο Putin αποκαλύψει το προεκλογικό του πρόγραμμα μέσα στις επόμενες μέρες, μην περιμένετε πολλά πράγματα. Ο Putin ενδεχομένως να υποσχεθεί μερικά βραχυπρόθεσμα μέτρα, που θα γλυκάνουν του ψηφοφόρους πριν τις εκλογές.

Μετά τις εκλογές η Ρωσία είναι πολύ πιθανό να δεχθεί επώδυνες οικονομικές αλλαγές, αλλά θα έρθουν υπό μορφή φορολογικών αυξήσεων σε άτομα κι επιχειρήσεις κι όχι υπό μορφή μεταρρυθμίσεων, που θα ενισχύσουν την οικονομική ανάπτυξη.
Οι πολιτικοί υποστηρικτές του Putin θα υπερασπιστούν το έδαφος τους, καθιστώντας αδύνατες οποιεσδήποτε αλλαγές στις διεφθαρμένες κρατικές εταιρίες ή στο καλομαθημένο σύστημα υπηρεσιών ασφαλείας.

Η οικονομία της Ρωσίας θα συνεχίσει να θυμίζει τα «πολύ γνωστά ιστορικά πειράματα», που ο Putin περιέγραψε το 2012 στη Duma – απόδειξη πως μια οικονομία που ανέχεται την αναποτελεσματικότητα κι αγκαλιάζει την αυτάρκεια είναι καταδικασμένη, όπως το είπε ο Putin, βρίσκεται σταθερά πίσω.

 

Απόδοση-επιμέλεια κειμένου: Μάριος-Ανέστης Καϊτάζης

 

Πρωτότυπη Δημοσίευση:
Miller, C. (2018). Putin Isn’t a Genius. He’s Leonid Brezhnev, Foreign Affairs, 12 Φεβρουαρίου. Διαθέσιμο στο: https://foreignpolicy.com/2018/02/12/putin-isnt-a-genius-hes-leonid-brezhnev/ (Ανακτήθηκε 26 Μαρτίου 2018)

 

Αρχική δημοσίευση φωτογραφίας σε: http://theduran.com/vladimir-putin-basic-disagreement-with-the-west/

*Δήλωση αποποίησης πνευματικών δικαιωμάτων της φωτογραφίας βάσει του άρθρου 25 «χρήση για λόγους ενημέρωσης» του Ν. 2121/1993 περί πνευματικής ιδιοκτησίας, συγγενικών δικαιωμάτων και πολιτιστικών θεμάτων

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s