Νότιο Σουδάν: Όταν το τέλος του πολέμου δε φέρνει την ειρήνη

Το Νότιο Σουδάν αποτελεί το νεότερο κράτος της διεθνούς κοινότητας, δεδομένου ότι ανεξαρτητοποιήθηκε από το (βόρειο) Σουδάν μόλις στις 9 Ιουλίου 2011. Πρόκειται για ένα περίκλειστο κράτος, το οποίο βρίσκεται στην κέντρο-ανατολική Αφρική και συνορεύει με έξι χώρες της αφρικανικής ηπείρου. Και, ενώ αρχικά η δημιουργία του νέου κράτους προκάλεσε θετικές αντιδράσεις, δεδομένου ότι αναμενόταν να σηματοδοτήσει το τέλος μιας σειράς πολέμων[1] που διήρκεσαν πολλές δεκαετίες, το οποίο, επιπλέον, επιτεύχθηκε μετά από τη διεξαγωγή δημοκρατικού δημοψηφίσματος, η εφορία των πολιτών του Νοτίου Σουδάν και της διεθνούς κοινότητας δεν ήταν γραφτό να διαρκέσει για πολύ.

Λιγότερο από 3 χρόνια μετά τη δημιουργία του, το Δεκέμβριο 2013, το Νότιο Σουδάν βρέθηκε ξανά αντιμέτωπο με τη σκληρή πραγματικότητα του πολέμου. Αυτή τη φορά, το μήνυμα ήταν ακόμα πιο δυσοίωνο, δεδομένου ότι η νέα διαμάχη δεν αφορούσε πλέον την ικανοποίηση ενός λαϊκού αιτήματος για ανεξαρτησία και αυτονομία, αλλά την αιματηρή αρχή ενός νέου μακροχρόνιου εμφύλιου πολέμου. Ένας εμφύλιος πόλεμος ο οποίος, μέχρι στιγμής, έχει εκτοπίσει εκατομμύρια ανθρώπους, έχει προκαλέσει το θάνατο χιλιάδων και την κακοποίηση ακόμα περισσότερων, είναι υπεύθυνος για μια από τις  σοβαρότερες επισιτιστικές κρίσεις παγκοσμίως και έχει αποστερήσει τη χώρα από όλες τις δυνατότητές της για την επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης.

Η αφορμή της έναρξη του εμφυλίου στο Νότιο Σουδάν δεν είναι μέχρι σήμερα απολύτως ξεκάθαρη. Ο πόλεμος έχει πάντως φυλετική αφετηρία και επικεντρώνεται γύρω από την αντιπαλότητα των δυο πολυπληθέστερων φυλών που αποτελούν τον πληθυσμό του Νοτίου Σουδάν, την Dinka και τη Nuer. Ο τρέχον Πρόεδρος της χώρας, Salva Kiir, ο οποίος κατάγεται από τη φυλή Dinka, ισχυρίστηκε ότι η σύγκρουση ξεκίνησε λόγω μιας απόπειρας για πραξικόπημα, η οποία υποκινήθηκε από τον πρώην αντιπρόεδρό του, Riek Machar. Από τη μεριά του, ο Machar, ο οποίος κατάγεται από τους Nuer, εξαπέλυσε τις δικές του κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι ο Kiir σκηνοθέτησε το πραξικόπημα, με σκοπό να τον κατηγορήσει και, στη συνέχεια, να αφανίσει ανενόχλητος ολόκληρη τη φυλή των Nuer. Σε κάθε περίπτωση, το παράδοξο παραμένει: αφετηρία της διαμάχης είναι η διάσπαση του κυβερνώντος Sudan People’s Liberation Movement (SPLM), του ίδιου κόμματος το οποίο οδήγησε τη χώρα στην ανεξαρτησία.

Η ανεύρεση της πραγματικής αιτίας του πολέμου στο Νότιο Σουδάν είναι ακόμα πιο περίπλοκη, καθώς  κάθε απλοποίηση κινδυνεύει να οδηγήσει σε παραπλανητικά ή και εσφαλμένα συμπεράσματα. Η δημοφιλέστερη απάντηση εντοπίζεται στην αποδοχή μιας αυταπόδεικτης αιτιώδους σχέσης: ο πόλεμος του Νοτίου Σουδάν χαρακτηρίζεται ως φυλετική διαμάχη και σκοπός των αντίπαλων πλευρών είναι η επικράτηση μιας εκ των δύο μεγαλύτερων φυλών και η άσκηση εξουσίας επί των υπολοίπων. Πάνω σε αυτή τη θεωρία έχουν στηριχθεί και οι προτεινόμενες λύσεις από τη διεθνή κοινότητα, των οποίων όμως η εφαρμογή συνεχίζει να αποτυγχάνει[2].

Και είναι ενδεχομένως λογικό να υποστηρίξει κανείς ότι ένα σοβαρό ζήτημα που ανακύπτει στο Νότιο Σουδάν αφορά την περίοδο που απαιτείται από τις εκάστοτε αφρικανικές φυλές, ώστε να προσαρμοστούν στα δυτικά πρότυπα διακυβέρνησης. Επεξηγηματικά, για τους γηγενείς της αφρικανικής ηπείρου, η έννοια της φυλής, την οποία έχουν εμπεδώσει βιωματικά, είναι προφανώς σαφέστερη και ισχυρότερη από την αφηρημένη κρατική οντότητα, δεδομένου ότι η πρώτη αποτελεί τοπική παράδοση και έθιμο, τη στιγμή που η δεύτερη προτάθηκε ως λύση διεθνούς ενσωμάτωσης και ομαλής εισαγωγής στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης. Η έννοια του κράτους, όμως, δεν παύει να αποτελεί κατασκεύασμα των πρώην αποικιοκρατών, το οποίο εφαρμόζεται στην Αφρική, συνήθως χωρίς να λαμβάνονται υπόψιν οι ιδιαιτερότητες της ηπείρου. Εντούτοις, το ανωτέρω επιχείρημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο σε συνδυασμό με άλλα, καθώς, μεμονωμένα, καταλήγει να είναι υπεραπλούστευση της πραγματικότητας.

Επιπλέον, η κατηγοριοποίηση του εμφυλίου πολέμου του Νοτίου Σουδάν ως πολέμου φυλετικής επικράτησης –παρόλο που είναι ευρέως αποδεκτή- δεν είναι μόνο παραπλανητικά απλοϊκή, είναι και υποτιμητική της καταστάσεως. Και αυτό γιατί, όπως επισημαίνουν πολλοί ερευνητές, το Νότιο Σουδάν αντιμετωπίζει ελλείματα στον πυρήνα της κρατικής του υπόστασης. Επεξηγηματικά, η χώρα παρουσιάζει έλλειψη δημοκρατικών θεσμών και κρατικών δομών που να μπορούν να εγγυηθούν την ομαλή, δημοκρατική λειτουργία του. Ως απόδειξη, το SPLM επιδίδεται σε μια διαρκή καταδίωξη του όποιου πιθανού «προδότη» –υπαρκτού ή μη-, αγνοώντας τα ουσιαστικά προβλήματα των πολιτών της χώρας και ακολουθώντας μεθόδους τρομοκρατίας και μαζικού εκφοβισμού του λαού.

Αυτές οι πρακτικές έχουν ως αποτέλεσμα ο λαός να παραμένει εκτεθειμένος και απροστάτευτος απέναντι σε όποιον τυγχάνει να διαθέτει ένα όπλο και την ικανότητα να το χειριστεί. Ένα ενδεχόμενο το οποίο, δυστυχώς, δεν είναι σπάνιο στο Νότιο Σουδάν, δεδομένου ότι τις τελευταίες δεκαετίες οι πολίτες του βρίσκονται διαρκώς σε εμπόλεμη κατάσταση. Εδώ εντοπίζεται ένα από τα κυριότερα προβλήματα του λαού του Νοτίου Σουδάν. Πέρα από το γεγονός ότι ο μέσος πολίτης αδυνατεί να κατανοήσει την ουσία αυτού του εμφυλίου πολέμου, του οποίου τις εξελίξεις δυσκολεύεται να παρακολουθήσει και στον οποίο, επιπροσθέτως, αποφεύγει πάση θυσία να εμπλακεί, η μακροχρόνια εμπόλεμη κατάσταση που βιώνει στη χώρα του, του έχει αποστερήσει τη δυνατότητα ευημερίας και προόδου.

Επεξηγηματικά, οι ίδιοι οι κάτοικοι της χώρας στερούνται ειδίκευσης σε βασικές δεξιότητες και εκπαιδευτικό υπόβαθρο. Στην πραγματικότητα, αυτή η συνεχής ανάγκη των πολιτών να επιδίδονται αποκλειστικά και εξ’ ολοκλήρου στη στρατιωτική εκπαίδευση, ανεξαρτήτως φυλής, φύλου ή ηλικίας, έχει αποστερήσει δυο γενιές Νότιο-Σουδανών, από τη δυνατότητα να γίνουν αγρότες, κτηνοτρόφοι, δάσκαλοι και γενικά να επιδοθούν στην ενασχόληση με απαραίτητα επαγγέλματα για την οικοδόμηση μιας λειτουργικής κοινωνίας. Σε συνδυασμό με την έλλειψη τεχνολογίας και βασικών υποδομών, ακόμα και τα φυσικά πλεονεκτήματα της χώρας καθίστανται ανίκανα να βελτιώσουν την κατάσταση.

Η φετινή γεωργική συγκομιδή αντανακλά τη σοβαρότητα της κατάστασης. Από τον Ιανουάριο του 2018, σημειώθηκε αύξηση κατά 40% του αριθμού των ατόμων που αντιμετωπίζουν σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια. Εκτός από τις πολεμικές επιθέσεις και την έλλειψη τροφής, η οικονομία της χώρας βρίσκεται σε κρίση – η λίρα του Νότιου Σουδάν έχει υποτιμηθεί υπερβολικά και το κόστος αγαθών και υπηρεσιών έχει φτάσει στα ύψη. Ο πληθωρισμός της χώρας- ο οποίος ανέρχεται σε 835 τοις εκατό – είναι ο υψηλότερος στον κόσμο. Στις αρχές του 2017, δηλώθηκε λιμός σε μέρη του Νοτίου Σουδάν, αφήνοντας 100.000 ανθρώπους στα πρόθυρα της πείνας, ενώ επί του παρόντος υπολογίζεται ότι περίπου 7 εκατομμύρια κάτοικοι του Νοτίου Σουδάν χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια.

Ολοκληρώνοντας τη δυσλειτουργική εικόνα της χώρας, υπολογίζεται πως από την αρχή της σύγκρουση, 1 στα 3 άτομα στο Νότιο Σουδάν έχουν εκτοπιστεί από την περιοχή όπου διέμεναν. Περισσότεροι από 4 εκατομμύρια πολίτες έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, περισσότεροι από 2,1 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μεταναστεύσει σε γειτονικές χώρες, αναζητώντας ασφάλεια, ενώ πάνω από 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι παραμένουν παγιδευμένοι σε εμπόλεμες ζώνες. Το Νότιο Σουδάν είναι αυτή τη στιγμή η τρίτη χώρα προέλευσης προσφύγων στον κόσμο, μετά τη Συρία και το Αφγανιστάν.

Εν κατακλείδι, το Νότιο Σουδάν αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προς αποφυγή. Μετά από δεκαετίες αιματηρών συγκρούσεων, θα περίμενε κανείς το νεοσύστατο κράτος να επικεντρωθεί στην εκμετάλλευση των φυσικών προτερημάτων που διαθέτει, όπως τα αποθέματα πετρελαίου και την –έστω και περιορισμένη- γεωργική ικανότητα της χώρας. Η βοήθεια της διεθνούς κοινότητας σε συνδυασμό με την περιφερειακή συνοχή, η οποία προωθείται από την Αφρικανική Ένωση, προσφέρουν στο Νότιο Σουδάν ένα περισσότερο πρόσφορο έδαφος, για τη σταδιακή επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης.

Συμπληρωματικά, είναι αποδεκτό ότι ο πόλεμος είναι ένα μέσο για την επίτευξη πολιτικών σκοπών, το οποίο ωστόσο έχει νόημα εφόσον το τέλος του διαφαίνεται στο προσεχές μέλλον. Αντιθέτως, στην περίπτωση του Νοτίου Σουδάν τα πολιτικά κίνητρα γίνονται όλο και πιο ακαθόριστα, ενώ η ενασχόληση με τις πολεμικές δραστηριότητες προσομοιάζει ολοένα και περισσότερο σε μέθοδο απασχόλησης της στρατιωτικής ελίτ της χώρας. Όσο η χώρα δε μπορεί να επιτύχει την εγκαθίδρυση σταθερής και  μακροχρόνιας ειρήνης, η βιώσιμη ανάπτυξη δεν αναμένεται να επιτευχθεί, παρά τη βοήθεια και τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας. Επομένως, πρωταρχικός στόχος της κυβέρνησης, των αντιπάλων της αλλά και των διεθνών εταίρων του Νοτίου Σουδάν, οφείλει να είναι η επίτευξη ενός ειρηνικού περιβάλλοντος, το οποίο θα αποτελέσει πρόσφορο έδαφος για μελλοντική ευημερία.

 

Βασιλική-Αλεξάνδρα Πολίτη

 

Υποσημειώσεις:

[1] O Πρώτος Εμφύλιος Σουδανικός Πόλεμος διήρκεσε από την ανεξαρτησία του Σουδάν, το 1956, ως το 1972, και αφορούσε την διαμάχη της κυβέρνησης του Σουδάν με την ομάδα ανταρτών Anyanya. Στη συνέχεια, ακολούθησε ο πόλεμος με το Sudan People’s Liberation Army/Movement (SPLA/M), στο Δεύτερο Εμφύλιο Σουδανικό Πόλεμο, ο οποίος διήρκεσε περισσότερα από 20 χρόνια.
[2] Η πρώτη απόπειρα εγκαθίδρυσης ειρήνης πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του ΟΗΕ τον Αύγουστο 2015. Έκτοτε, έχουν προταθεί επανειλημμένα ειρηνευτικά σχέδια και σύμφωνα εκεχειρίας, των οποίων η εφαρμογή δεν έχει ολοκληρωθεί ποτέ έως σήμερα.

 

Παραπομπές:

National Geographic Staff (14 Οκτωβρίου 2014). How the World’s Youngest Nation Descended Into Bloody Civil War. National Geographic. Διαθέσιμο σε: https://news.nationalgeographic.com/news/special-features/2014/10/141001-south-sudan-dinka-nuer-ethiopia-juba-khartoum/. (Ανακτήθηκε: 26/2/2018)

Mercy Corps’ Editor’s Note (28 Φεβρουαρίου 2018). Quick Facts: What you need to know about the South Sudan crisis. Διαθέσιμο σε: https://www.mercycorps.org/articles/south-sudan/quick-facts-what-you-need-know-about-south-sudan-crisis. (Ανακτήθηκε: 28/2/2018)

CNN Library (1 Οκτωβρίου 2018). South Sudan Fast Facts. CNN. Διαθέσιμο σε: https://edition.cnn.com/2013/07/10/world/africa/south-sudan-fast-facts/index.html. (Ανακτήθηκε: 1/3/2018)

Lotje de Vries & Mareike Schomerus (16 Αυγούστου 2017). South Sudan’s Civil War Will Not End with a Peace Deal. Peace Review , A Journal of Social Justice, Volume 29, 2017 – Issue 3: “New” Conflicts and Africa’s Emerging Economy of Difference. Pages 333-340. Διαθέσιμο σε: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10402659.2017.1344533. (Ανακτήθηκε: 1/3/2018)

Johnson Η.D. (6 Απριλίου 2014) Briefing: The crisis in South Sudan. African Affairs, Volume 113, Issue 451, 1 April 2014, Pages 300–309. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1093/afraf/adu020. Ανακτήθηκε 20/2/2018)

 

Αρχική δημοσίευση φωτογραφίας σε: https://www.usip.org/publications/2018/06/strong-words-alone-will-not-deliver-peace-south-sudan(Tyler Hicks/The New York Times)

*Δήλωση αποποίησης πνευματικών δικαιωμάτων της φωτογραφίας βάσει του άρθρου 25 «χρήση για λόγους ενημέρωσης» του Ν. 2121/1993 περί πνευματικής ιδιοκτησίας, συγγενικών δικαιωμάτων και πολιτιστικών θεμάτων

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s